Początek powieści gotyckiej
astrojowe powieści grozy Pod koniec oświecenia - epoki słynnej z szacunku dla zdobyczy myśli ludzkiej i nauki, ducha racjonalizmu i poczucia zdrowego rozsądku - coraz większą popularność zaczęły zdobywać nastrojowe powieści grozy. Jednocześnie w owych czasach całkowicie zlekceważono pewne elementy ludzkiego doświadczenia - niewyjaśnione siły i instynkty, które w tajemniczy sposób rządzą postępowaniem człowieka. Powieść gotycka doskonale wypełniła tę lukę, szczególnie że w Europie coraz silniejszy był duch romantyzmu, a wraz z nim wzrosło zainteresowanie tym, co niewyjaśnione i nadprzyrodzone. Powieść gotycka rozwinęła się najlepiej w krajach anglosaskich. Także w Polsce poeci epoki romantyzmu tacy jak Adam Mickiewicz odwoływali się przede wszystkim do "wiary i czucia", jego zbiór Ballady i romanse pełen jest niesamowitych opowieści przepełnionych grozą.
Pierwsi twórcy
Tksty Walpole'a Za pierwszą powieść gotycką uznaje się Zamek Otranto (1764) autorstwa Horace Walpole'a. Walpole tworzył w swym domu, zaprojektowanym na wzór zamczysk z czasów średniowiecza. Nie będąc pewnym reakcji czytelników opublikował ją pod pseudonimem. Fabuła książki była niezwykle zawikłana, ważną rolę grały w niej duchy, niesamowite stwory o nienaturalnych rozmiarach i posągi, które ożywały niespodziewanie. Postacie wyposażył autor w żywiołową, ekstrawertyczną osobowość. Powieść miała być przede wszystkim niezwykła, niekoniecznie wysublimowana i czytelnikom to się podobało. Pomimo powodzenia, jakim cieszyła się książka, następna powieść tego gatunku, Wathek (1786), ukazała się dopiero dwadzieścia dwa lata później. Autor, William Beckford - człowiek bardzo zamożny nie cieszył się dobrą reputacją, krążyły plotki, że parał się okultyzmem. Jak sam twierdził napisał Watheka zaledwie w trzy dni i dwie noce, znajdując się w stanie transu wywołanego przez fantastyczne grafiki włoskiego artysty, Giam-battisty Piranesi. Akcja powieści osadzona jest na Wschodzie. Jej główny bohater, okrutny kalif, w pogoni za zakazaną wiedzą, zaprzedaje się diabłu. Książka ma szybkie tempo, narracja nierzadko wydaje się wręcz zbyt pospieszna. W spektakularnym zakończeniu Wathek zostaje skazany na wieczne potępienie.
Ann Radcliffe
Powieściopisarka grozy Autorką wielu bardzo popularnych powieści gotyckich była pisarka o osobowości skromnej, nie wyróżniająca się. Ann Radcliffe (1764-1823) żyła samotnie stroniąc od ludzi. Tak dalece straciła kontakt z otoczeniem, że pogłoski ojej śmierci krążyły długi czas przed faktem. Pisarstwo Radcliffe wyróżniało się subtelnością i szacunkiem dla zdrowego rozsądku. Autorka nazywała swą twórczość fantazją bądź romansem, a wszelkie niewyjaśnione zdarzenia i zjawiska o nadprzyrodzonym charakterze miały w jej książkach racjonalne uzasadnienie. Powieści Radcliffe cieszyły się niebywałą popularnością, co znalazło odzwierciedlanie w wysokich honorariach. Za powieść zatytułowaną Tajemnice Udolfo (1794) autorka otrzymała bezprecedensowe wynagrodzenie w wysokości 500 funtów. Główna bohaterka książki zostaje uprowadzona i zamknięta w ponurym zamczysku przez nikczemnego dręczyciela o imieniu Montoni. Dręczona zarówno psychicznie, jak i fizycznie w końcu odzyskuje wolność i poślubia ukochanego młodzieńca, którego tak bardzo chciała polubić.