U progu epoki nowożytnej przed europejskimi Żydami stanęło nowe wyzwanie. Do tej pory zamknięci, odizolowani prawnie, obyczajowo i kulturalnie zaczęli integrować się ze społeczeństwem, wśród którego żyli. W ten sposób próbowano wytworzyć nową tożsamość, Żydów zasymilowanych do kultur krajów zamieszkania, posiadających prawa polityczne, dzięki którym mogli stać się pełnoprawnymi obywatelami krajów. Pod wpływem przeobrażeń zrodził się prąd kulturowy zwany haskalą, czyli żydowskim oświeceniem. Najważniejszym jego ośrodkiem był Berlin, gdzie zgromadzili się zwolennicy, nazywający siebie oświeconymi. Ojciec żydowskiego oświecenia, był tłumaczem, księgarzem i filozofem. Przetłumaczył on na język niemiecki Biblię Hebrajską. Twierdził, że czyni to po to by zachęcić młodzież żydowską do nauki języka niemieckiego. W innych pismach odnosił się do judaizmu, przekonując, że Bóg objawił Żydom Torę, a nie religię i, że Bóg wzywa ich do działania a nie do wierzenia. Nakazywał także dostosować się do obyczajów i porządku panującego w danym kraju.

Niechęć tradycjonalistów

Zwolennicy haskali głosili postulat zwolnienia Żydów z cywilizacyjnego i kulturowego getta, w jakim żyli od stuleci. Głosili konieczność świeckiego i nowoczesnego nauczania, w który ważną rolę miała odgrywać nauka obyczajów, oraz języka. Wzywali do modernizacji własnej kultury, obyczajów, strojów i języka. Emancypacja Żydów miała też polegać na ich produktywizacji, czyli podejmowaniu zawodów niezwiązanych z handlem i rzemiosłem, a na przykład z rolnictwem. Hasła haskali zdobyły jedynie wąskie uznanie w kręgach żydowskich, ale poza burżuazją i drobnomieszczaństwem nie cieszyły się popularnością. Zwolennicy chasydyzmu i judaizmu rabinicznego, odrzucali program haskali. To zdecydowało, że asymilacja i emancypacja przebiegała znacznie później i objęła znacznie mniejszą część ludności żydowskiej. Hasła haskali dotarły dopiero w XIX wieku. Przedstawiciele oświecenia, racjonaliści wierzyli, że źródłem zła jest ciemnota, że wraz z postępem Żydzi upodobnią się do innych obywateli.

Szkoła rabinów, szkołą patriotów

Ważnym ośrodkiem żydowskiego ruchu asymilacyjnego w XIX wieku, była Warszawa. Utworzono tu słynną Szkołę Rabinów, która miała kształcić lojalnych wobec państwa rosyjskiego rabinów i nauczycieli rządowych szkół elementarnych dla dzieci żydowskich. Wbrew intencji szybko stała się ona kuźnią patriotycznej inteligencji żydowskiej, która nie tylko działała na rzecz asymilacji Żydów, ale aktywnie poparła polskie dążenia niepodległościowe. Duże zasługi na polu asymilacji miał dyrektor tej szkoły Antoni Eisenbaum. Był on zwolennikiem asymilacji. Jego postawa i działania reformatorskie wywołały protesty ortodoksów Zarzucano mu także nieprzestrzeganie prawa religijnego w szkole. Po jego śmierci powodem wieloletniego sporu w środowisku warszawskich Żydów, było wystawienie na jego grobie pomnika z napisem w języku polskim. Był to pierwszy nagrobek na warszawskim cmentarzu Żydowskim. Asymilacja polskich Żydów trwała przez cały XIX wiek. Byli to ludzie, którzy wyszli z getta, którzy swój awans społeczny zawdzięczali zdobytemu wykształceniu i zerwaniu z tradycyjnymi obyczajami.

Tagi: żyd, zwolennik, rabin

Mapa serwisu