Charakter obronny UW
Charakter obronny Układu Warszawskiego od samego początku przejawia się w równym stopniu na płaszczyźnie politycznej, jak i wojskowej. Umacniając swój potencjał wojskowy państwa członkowskie podejmują jednocześnie kroki zmierzające do rozładowania napięcia za pomocą środków działania politycznego. Podporządkowanie sprawy przygotowań militarnych do odparcia agresji zbrojnej — nadrzędnemu celowi, jakim jest zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa uczestnikom Układu oraz całej Europie — stanowi dominującą cechę naszego sojuszu obronnego. „...Uchwały naszej konferencji określające zasady stosunków międzynarodowych — powiedział w Helsinkach I sekretarz Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Edward Gierek — powinny służyć budowie trwałej struktury pokoju. Wymaga to pełnego ich przestrzegania, wypełnienia żywą treścią. Uzupełniając odprężenie polityczne odprężeniem militarnym, ograniczając i redukując istniejące arsenały, powinniśmy stopniowo zmierzać do przezwyciężenia podziału na polityczno-militarne ugrupowania i tworzyć ogólnoeuropejski system bezpieczeństwa zbiorowego..."
Polityczne i wojskowe znaczenie Układu Warszawskiego
Układ Warszawski — to nie tylko porozumienie o znaczeniu obronnym. W swej treści zakłada on szeroką współpracę natury politycznej, gospodarczej i kulturalnej krajów socjalistycznych, otwiera szerokie obszary dla rozwoju inicjatywy i twórczej działalności wszystkich jego -uczestników, daje możliwość każdemu państwu wnoszenia swego wkładu w ogólną sprawę umacniania potęgi wspólnoty socjalistycznej. Sojusz bratnich krajów posiada trwałe polityczne, ekonomiczne, ideologiczne i wojskowo-strategiczne podstawy. Jego społeczno-polityczną podstawę stanowi jednorodność ustrojowa państw-sygnatariuszy. Jest to główny fundament siły i trwałości tego sojuszu. Stąd wynikają wspólne interesy klasowe w budownictwie socjalizmu i komunizmu, stąd wspólne zadania w zakresie obrony zdobyczy socjalistycznych, stąd wspólne zadania i cele w walce o pokój i postęp społeczny. Układ Warszawski stanowi materialną podstawę politycznej walki o przywrócenie zasad bezpieczeństwa zbiorowego i pokojowe współistnienie państw o różnych systemach społecznych. Już w samym tekście Układu zawarta jest myśl, podnoszona później wielokrotnie w deklaracjach i apelach podejmowanych na posiedzeniach Doradczego Komitetu Politycznego, że państwa będące jego sygnatariuszami dążyć będą usilnie do likwidacji systemu bloków wojskowych, które zaostrzają sytuację międzynarodową i do zastąpienia ich systemem bezpieczeństwa zbiorowego i pokojowej współpracy państw europejskich.
Nienaruszalne prawo
Nie ulega wątpliwości, że Układ Warszawski stworzył mocną bazę nienaruszalnego prawa każdego państwa do samoobrony, do obrony niepodległości i integralności swoich granic. Układ w poważnym stopniu sparaliżował dążenia uczestników zachodnich bloków agresywnych do osiągnięcia celów politycznych w drodze nacisków bądź szantażu militarnego. Jeśli dotąd nie wybuchła w Europie nowa wojna, to w stopniu istotnym jest to zasługa Układu Warszawskiego i potęgi jego Zjednoczonych Sił Zbrojnych, jako zapory zdolnej skutecznie zahamować wszelkie próby realizacji agresywnej polityki imperializmu. A zatem koalicyjny system obronny państw socjalistycznych okazał się pożyteczny, a nawet wręcz nieodzowny, nie tylko dla wspólnoty socjalistycznej, ale również dla innych państw niebędących sygnatariuszami Układu; okazał się on niezbędnym dla zachowania pokoju w Europie, spełniając rolę swoistego systemu bezpieczeństwa zbiorowego na tym kontynencie. Należy podkreślić, że cała treść Układu Warszawskiego oparta jest na powszechnie przyjętych normach prawa międzynarodowego. Sygnatariusze Układu kierowali się przy jego podpisaniu celami i zasadami Karty Narodów Zjednoczonych.